Vervolgens vult Remco nog aan met: “Wat je ook vaak ziet, als je nadenkt over ‘verduurzaming is zoveel meer dan alleen energie besparen’, dat we veel meer moeten kijken naar lange termijn rendementen. Bij nieuwbouw is het bijvoorbeeld belangrijker om initieel meer uit te geven waardoor je op langer termijn financieel voordeel geniet én  een duurzamer resultaat boekt. Ook niet zozeer alleen energie besparen, maar ook binnenklimaat van het gebouw verbeteren. Bij een prettiger binnenklimaat van een gebouw presteren of wonen mensen beter, dat is ook duurzaam!”

Remco neemt ons vervolgens mee door de vestiging van Raderadvies in Vught. Hij geeft uitleg over een naderende verbouwing van het pand en de daarbij behorende verbeteringen ten behoeve van duurzaamheid. Onder andere uitbreiding van akoestische wandpanelen in de vergader- en stilteruimtes, verandering van ruimtes zodat gebruik wordt gemaakt van meer daglichttoetreding en toepassing van nieuwe vloerafwerkingen. Buiten zien we laadpalen voor elektrische auto’s en eenmaal op het dak wijst Remco ons de ruimte aan waar energiezuinigere installaties en zonnepanelen worden geplaatst. We gaan weer naar binnen, nemen een kopje koffie en in de ontspanningsruimte met veel groene planten. Duidelijk ook een ruimte voor vermaak waar we gaan zitten om het interview te vervolgen.

“Het is een transitie die we met z’n allen moeten dragen!”

Bij wie ligt op dit moment de bal? Bij de particulieren, bedrijfsleven of overheid?

“Dat is een leuke vraag”, zegt Remco, “En ook makkelijk te beantwoorden. Wat mij betreft ligt de bal bij alle mensen die werkzaam zijn binnen de vastgoedsector én de gebruikers van vastgoed. We zijn allemaal verantwoordelijk. Dat begint bij de wereldwijde politiek, welke de stippen op de horizon zetten en richting geven. Van groot naar klein, he? Dus wereldwijd, Europees, nationaal, provinciaal en uiteindelijk lokaal  gemeentelijk niveau. Het is wel belangrijk dat binnen het politieke landschap elke partij niet zijn eigen belang moet verdedigen, maar we moeten toewerken naar de bewustwording van een volledig gezamenlijk belang! Wat daarin helpt zijn de subsidiestromen om alles te versnellen. En dus ja, de gebruikers binnen het vastgoed dienen ook hun verantwoordelijkheid te nemen. Dus ja, ook de bewoner en het schoolbestuur die scholen bezitten. Die hebben allemaal de verantwoording om te kijken hoe ze een gebouw zo duurzaam mogelijk kunnen gebruiken en beheren. Het is een transitie die we met z’n allen moeten dragen!”

Je geeft aan dat iedereen zijn verantwoordelijkheid moet nemen, blijkbaar gebeurd dat nog niet. Gaat het daarom wel snel genoeg in Nederland met de verduurzaming?

Remco begint hier eigenlijk meteen met een wedervraag: ”Hoe staan wij als Nederland eigenlijk ten opzichte van andere landen? Het antwoord kan ik moeilijk geven. Ik denk dan op basis van het nieuws wat ik volg en de stukken die ik lees dat wij wel voorloper zijn. Wij zijn echt een innovatieland en proberen altijd dingen uit. We willen continu verbeteren. Als het gaat om innovatiestad Eindhoven, ASML, windmolenpark op zee, de WUR, we zijn altijd druk bezig om te kijken hoe we kunnen ontwikkelen en verbeteren. Ons kleine oppervlakte en toch met heel veel mensen bezig met duurzaamheid. Maar goed, we zijn ook het hart van de Europese Unie, denk ik ook samen met Brussel. Misschien hebben we daardoor ook wel meer verantwoordelijkheid. Sowieso hebben we in Nederland een groter verantwoordelijkheidsgevoel.

Hoe zie kijk jij aan tegen alle desinvesteringen die dan nu gedaan zijn?

“Ik zie dat als risico’s die worden genomen, omdat er nieuwe veelbelovende technieken worden uitgeprobeerd. En ja, er zijn soms verduurzamingsinvesteringen die niet helemaal goed uit de verf komen.”, aldus Remco. Als voorbeeld komt hij met: “Een mooi voorbeeld is de WKO. Dat is op zich natuurlijk een heel mooi systeem. In de basis komt het erop neer dat we in de winter warmte uit de grond halen en in de zomer juist koelte. De installaties die hiervoor zijn ontwikkeld worden getest, geproduceerd en door opgeleide vakmensen in elkaar gezet. Maar uiteindelijk moet het zich nog wel bewijzen in de praktijk. In het verleden heb ik best wel meerdere installaties moeten onderhouden en ja, dat kost dan erg veel geld om constant reparaties uit te voeren met diverse vervangingen. Dan ook nog een gebruiker die niet helemaal tevreden is. Het is dan niet altijd goed te beheren, naar wens van de gebruiker. Maar dit zijn dus van die dingen die je niet weet van tevoren, toch? We moeten onderhoudslasten en investeringen soms uitvoeren, zonder geheel helder te hebben wat de effecten op lange termijn zullen zijn. Maar uiteindelijk is het gewoon heel belangrijk om verduurzaming van ons vastgoed hoog op de agenda te hebben staan.”

Heb je nog een aanvulling voor ons?

Na even denken zegt Remco: “Het is belangrijk om je te realiseren dat onze consumptiemaatschappij erg veel energie verbruikt. Tijdens een college werd ik door de docent erop gewezen dat de gehele digitalisering van de wereld in de afgelopen 20 jaar erg veel energie vraagt door de benodigde opslagcapaciteit wat een enorme last op ons milieu teweegbrengt. Ditzelfde internet vergroot het aanbod van producten waardoor het de consumptiemaatschappij vergroot. Als consument staan we er niet altijd bij stil en voor bedrijven is het simpelweg een verdienmodel. Het kapitalisme werkt hier ook niet in het voordeel. Ook blijven we producten kopen van over de gehele wereld.

Misschien is het een klein zijstapje, maar we hebben nu de elektrische auto. Fantastisch natuurlijk, maar wat moeten we straks uiteindelijk met die oude batterij? Of de batterij voor de opslag van elektriciteit? Ook de zonnepanelen op de daken die uiteindelijk verwerkt moeten worden bij het eindigen van de levensduur. Ook hiervoor verwacht ik nieuwe innovaties. Circulariteit, losmaakbaarheid, gebruik van natuurlijke materialen blijven belangrijke pijlers, wat in essentie resulteert in besparing van energie en uitstoot van CO2. Uiteindelijk mag het duidelijk zijn; het is en blijft belangrijk om continu bezig te zijn met de vraag wat we binnen de vastgoedbranche kunnen doen om te verduurzamen!”